کتاب مشاهدات و تحلیل اجتماعی و سیاسی از تاریخ انقلاب مشروطیت ایران روایتی مستند و نگرش‌گرایانه از یکی از مهم‌ترین وقایع تاریخی ایران است که به قلم زنده‌یاد محمدعلی تهرانی کاتوزیان، از چهره‌های شاخص و ناظران عینی آن دوره، به نگارش درآمده است. زنده‌یاد دکتر ناصر کاتوزیان نیز بر این کتاب مقدمه‌ای ارزشمند نگاشته است. نشر گنج دانش انتشار این اثر را عهده‌دار شده است.
نویسنده که از خاندان روحانی مقتدر عهد ناصری برخاسته، در کودکی با سخنان سید جمال‌الدین اسدآبادی آشنا شد و در جوانی در مدرسه مروی به تحصیل پرداخت. او بعدها در تأسیس اتحادیه طلاب، انجمن‌های علمی و سیاسی دوران مشروطه و نیز کتابخانه ملی و اداره دارالفنون نقشی فعال ایفا کرد و نمایندگی مردم را در دوره نخست مجلس شورای ملی بر عهده گرفت. این اثر در دو بخش سامان یافته است: نخست، زمینه‌ها و علل بروز انقلاب مشروطه را با نگاهی تحلیلی بررسی می‌کند و دوم، رویدادهای مجلس اول تا کودتای ۱۲۹۹ را که نویسنده خود شاهد آن بوده، به تصویر می‌کشد. آنچه این کتاب را از دیگر آثار مشابه متمایز می‌سازد، نگاه بی‌طرفانه و نقادانهٔ نویسنده به نهادها و شخصیت‌های عصر مشروطه است؛ او با تیزبینی تمام، میان عالمان واقعی و طلاب مزدور، و نیز میان شخصیت‌های برآمده از دل جامعه با ساخته‌های دربار، تفاوت می‌نهد و تصویری شفاف از فضای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آن روزگار ارائه می‌دهد.
مرور اجمالی بر سرفصل‌ها
بخش اول: زمینه‌ها و علل بروز انقلاب مشروطه (بررسی و تحلیل مقدمات و شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی)
بخش دوم: از افتتاح مجلس شورای ملی تا کودتای رضاشاه در سال ۱۲۹۹ (روایت وقایع و تحلیل‌های نویسنده به عنوان شاهد عینی)
مطالعه این اثر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟
پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران، به‌ویژه انقلاب مشروطه، که به دنبال روایتی مستند، جزئی‌نگر و توأم با نگاه انتقادی از شخصیت‌ها، نهادها و وقایع این دوره هستند، با مطالعه این کتاب به درکی عمیق‌تر از تحولات سیاسی و اجتماعی آن عصر دست خواهند یافت.
نقد و بررسی‌ها
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.